Wypadek, przemoc, nagła śmierć bliskiej osoby, poważna choroba. Niektóre wydarzenia przekraczają nasze możliwości poradzenia sobie i zostawiają ślad na długo po tym, jak się skończyły. Dobra wiadomość jest taka, że skutki traumy można skutecznie leczyć, a wiele osób odzyskuje nie tylko równowagę, ale i nowe poczucie siły.
Czym jest trauma?
Trauma to nie samo wydarzenie, ale jego wpływ na nas. Ta sama sytuacja u jednej osoby wywoła przejściowy stres, a u innej długotrwałe objawy. Znaczenie mają między innymi wcześniejsze doświadczenia, wsparcie otoczenia i to, czy w trakcie zdarzenia mieliśmy jakikolwiek wpływ na sytuację.
Oprócz pojedynczych, nagłych wydarzeń traumą mogą być też doświadczenia długotrwałe i powtarzające się, na przykład przemoc w rodzinie czy zaniedbanie w dzieciństwie. Wtedy mówi się czasem o traumie złożonej.
Naturalne reakcje w pierwszych tygodniach
Po trudnym wydarzeniu przez pewien czas normalne są: niepokój, problemy ze snem, wracające obrazy, rozdrażnienie, płaczliwość, poczucie odrętwienia. To sposób, w jaki psychika próbuje przetworzyć to, co się stało. U wielu osób objawy stopniowo słabną w ciągu kilku tygodni. W tym okresie bardzo pomocna bywa interwencja kryzysowa.
Objawy PTSD
Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc i utrudniają funkcjonowanie, mogą wskazywać na zespół stresu pourazowego (PTSD). Typowe są cztery grupy objawów:
- Ponowne przeżywanie: natrętne wspomnienia, koszmary, nagłe poczucie, jakby wydarzenie działo się znowu (tzw. flashbacki).
- Unikanie: omijanie miejsc, ludzi, rozmów i myśli przypominających o zdarzeniu.
- Negatywne zmiany w myśleniu i nastroju: poczucie winy, wstydu, odcięcia od innych, trudność w odczuwaniu radości.
- Nadmierne pobudzenie: czujność, łatwe wystraszenie się, drażliwość, problemy z koncentracją i snem.
W przypadku traumy złożonej (C-PTSD) dochodzą do tego zwykle trudności w regulowaniu emocji, bardzo negatywny obraz siebie oraz problemy w bliskich relacjach.
Jak leczy się skutki traumy?
Najlepiej przebadane i rekomendowane metody to psychoterapia skoncentrowana na traumie, w tym terapia EMDR. Pomaga ona przetworzyć trudne wspomnienia tak, by przestały wywoływać tak silne reakcje. Wspomnienie zostaje, ale traci swój ładunek. Więcej o samej metodzie przeczytasz w artykule terapia EMDR: na czym polega.
W niektórych sytuacjach pomocne jest też leczenie farmakologiczne prowadzone przez lekarza psychiatrę.
Co możesz zrobić dla siebie
- Uziemianie. Gdy pojawia się fala wspomnień, skup się na tu i teraz: nazwij 5 rzeczy, które widzisz, 4, które słyszysz, 3, których dotykasz, 2 zapachy i 1 smak.
- Rytm dnia. Stałe pory snu, posiłków i ruchu dają układowi nerwowemu poczucie przewidywalności.
- Ostrożnie z alkoholem. Chwilowo przynosi ulgę, ale w dłuższej perspektywie nasila objawy.
- Kontakt z ludźmi. Nie musisz opowiadać o tym, co się stało. Sama obecność życzliwych osób bywa kojąca.
- Cierpliwość wobec siebie. Powrót do równowagi to proces, a nie wyścig.
Wzrost po traumie
Badacze opisują zjawisko tzw. wzrostu potraumatycznego. Wiele osób, które przepracowały trudne doświadczenia, mówi o głębszych relacjach, większym poczuciu sensu i świadomości własnej siły. Nie oznacza to, że trauma była „potrzebna”. Oznacza, że nie musi ona definiować reszty życia.
Jeśli potrzebujesz pilnej pomocy
Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia lub jesteś w bezpośrednim zagrożeniu, zadzwoń pod numer alarmowy 112. Całodobowo działa też Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym: 800 70 2222.
Jeśli zmagasz się ze skutkami trudnych doświadczeń, zapraszam na konsultację. Wspólnie ocenimy, jaka forma pomocy będzie dla Ciebie najlepsza.